ԵՀՈՎԱՅԻ ԻՆՔՆԱԿՈՉ ՎԿԱՆԵՐԻ ՀՈԳԵԲԱՆԱԿԱՆ ԱԶԴԵՑՈւԹՅԱՆ ԼԾԱԿՆԵՐԸ

Աշխարհի ամենամեծ պրոբլեմը կարող էր լուծված լինել երբ նա դեռևս շատ փոքր էր:
Լաո Շե

Մարդկային էվոլյուցիայի անհիշելի ժամանակներից սկսած կյանքի անհասկանալի երևույթները կապվել են ինչ-որ գերբնական երկնային ուժերի հետ և մարդիկ սկսել են երկրպագել տարբեր առարկաներ, աստվածացնել և պաշտել դրանց: Սկզբում այդ պաշտանմունքի առարկա են դարձել թուփը, ծառը, քարը` այսինքն այն ամենը ինչ շրջապատել է մարդուն: Այստեղից էլ ծագել է բազմաստվածությունը: Ավելի ուշ այդ բազմաստվածության քաոսը մարդը համակարգել է դասելով որևե մի գերիշխող աստծու որպես այդ քաոսի ղեկավար և կարգավորող: Այնուհետև գիտության զարգացման և որոշ անհասկանալի բաների բացատրման հետևանքով, որոշ աստվածներ սկսել են դուրս թռչել այդ համակարգից, կորցնելով իրենց գերարժեքը, իրենց տեղը զիջելով միաստվածության ավելի կատարելագործված տարբերակին:
Դժվար է հաստատելը` Աստծո կամքով է թե ոչ, մարդու բնությունը այնպիսին է, որ նա անպայմանորեն պիտի դավանի, հավատա, երկրպագի, պաշտի և ինչ-որ բանի նկատմամբ իր հավատով կարգավորի իր միտքն ու վարքը: Ինչ-որ ձևով պետք է բացատրի իրեն անհասկանալի բաները և ինչ-որ ձևով արդարացնի այն բաները, որն իրեն դուր չի գալիս` արդարացնի իրեն:
Պարտադիր չէ, որ մարդու հավատի առարկան լինի Աստված: Այդ դերում կարող է հանդես գալ մայրը, ինչ-որ քաղաքական գործիչ, նախախնամությունը, մի հանցավոր կլանի ղեկավար և այլն: Մարդը սկսում է հավատալ և վերագրել նրանց Աստվածային հատկանիշներ` Աստվածացնելով նրանց խոսքը, վարքը, գործը, որոնք էլ դառնում են նրա մտքի ու գործունեության կարգավորիչները:
Կործանված պետք է համարել այն մարդուն, որն արդեն ոչնչի և ոչ մեկի չի հավատում: Նա հոգեբանորեն մահացած է, ամբողջովին դեգրադացված և հետևապես սոցիալապես շատ վտանգավոր, որովհետև այլևս կորցնելու ոչինչ չունի: Կյանքը նրա համար իմաստազրկված է, քանի որ չգիտե թե ում և ինչի համար է ապրում:
Մարդկային քաղաքակրթության մեծագույն նվաճումներից մեկն այն է, որ հնարավորություն է տվել բոլոր ազգերին և ժողովուրդներին դավանել ցանկացած կրոնի, հարել ցանկացած կրոնական ուսմունքի, միշտ հնարավորություն ունենալ փոխել սեփական կրոնական դավանանքը և դրա համար չհետապնդվել: Քաղաքակրթությունը տրամաբանորեն հասել է դավանանքի ազատությանը, այն պատճառով, որ Քրիստոնեությունը, Իսլամը և Բուդդայականությունը ոչ միայն չէին վտանգում այդ դավանանքն ունեցող ազգերի, ժողովուրդների, պետությունների կրոնական հայացքներն ու էթնիկական ամբողջականությունը, այլ ավելի միասնական և կուռ են դարձնում էթնոսը, ամրապնդում դրա էթնոստեղծ հիմքերը:
Վերոնշվածը բոլորովին չի վերաբերվում այն աղանդներին, որոնք կրոնի, Աստծո անվան տակ, շահարկելով հայտնի և բոլորի կողմից ընդունված ուսմունքները, այլասերում են ազգը, ժողովրդին` մարդու մեջ ոչնչացնելով ազգայինը, էթնոսի ներկայացուցչին, զրկելով նրան ազգային պատկանելությունից և արժանապատվության վեհ զգացումից:
Ավելի պարզ պատկերացնելու համար այս ամենը, փորձենք հասկանալ թե որտեղից նրանք առաջացան: 1870 թ-ին Ալլեհնում (ներկայիս Պիտսբուրգ քաղաքում, ԱՄՆ-ի Փենսիլվանիա նահանգ) Քրիստոսի ուսմունքը քարոզող մի խմբի առաջնորդ Չարլզ Թեյզ Ռասսելին, Հիսուսը, «հատուկ կապի միջոցով» տեղյակ է պահում, որ եկել է իր գործելու ժամանակը և նրանք սկսում են «ուսումնասիրել» Աստվածաշունչը կապված Քրիստոսի վերադարձի հետ, գտնել «իմաստությունը» և հասարակ ռասսելականներից դառնում Եհովայի վկաներ, դնելով այսօրվա նրանց գործունեության սկիզբը և հաստատելով Աստծո անունը որպես «Եհովա»:
1870 թ-ից սկսած Ռասսելը սկսում է Աստվածաշնչի իր յուրովի խմբագրությունը, ինչպես իրենք են անվանում «մեկնաբանությունը», (на свой лад): Եվ սկսում են տարածել շուրջ 70 միլիոն Աստվածաշնչի օրինակներ ու այլ գրականություն շուրջ 160 լեզուներով: Արդեն ավելի ուշ` սկսած 1920 թ-ից, Ռասսելի հետնորդներ Գ.Ռուտեֆորդի, Ն.Հորրի և Ֆ.Ֆրենցի համառ ջանքերով տպագրվում և աշխարհով մեկ են սփռվում մոտ 9 միլիարդ ամսագրեր, գրքեր, բրոշյուրներ և Աստվածաշունչ աշխարհի շուրջ 200 լեզուներով:
Նրանց հիմնական քարոզչական մոտիվացիան հիմնված է այն գաղաբարի վրա, որ նախ երկրից պետք է քավություն ստանան 144000 տղամարդ և կին, որոնք ընտրված են 1-ին դարից առ օրերս, որոնք էլ պետք է դառնան Քրիստոսի համաժառանգորդները երկնային թագավորությունում: Երկրորդը, որ միլլիոնավոր մարդիկ, որոնց մեծամասնությունը հարություն է առնելու հանդերձյալ աշխարհից, Հիսուսի տրված փրկագնի դիմաց հասնելու են մարդկային կատարելության երկրի վրա, այդ թագավորության ղեկավարման ներքո անմահ կյանքի հույսով:
Նրանց ինքնագնահատականն այսպիսին է` իրենց համարում են մարդկային «հավատարիմ և խելամիտ դաս», որոնք մասնակցում են երկնային թագավորության կայացմանը, և որ միայն իրենք են օժտված ոգով, միայն իրենք են ծառաներին սնունդ մատակարարում, որի համար էլ Հիսուսը նրանց կոչել է իր անունով:
Հետաքրքիր է, թե ովքեր են դառնում նման հոգեգողության «զոհերը»: Այդ մասին չկա գիտական հոգեբանական և ոչ մի լուրջ ուսումնասիրություն, սակայն ըստ տիրող կարծիքների իրենց նորմալ հունից շեղվում են առավելապես այն մարդիկ, ովքեր չունեն կյանքի հստակ նպատակներ, խուսափում են սոցիալական պայքարից և ծագած խնդիրների լուծումից, հոգեբանորեն ընկալունակ են բացասական ազդեցությունների նկատմամբ, իրենց տպավորվող, թուլակամ և անկայուն բնավորության պատճառով, ինչպես նաև ունեն անլիարժեքության զգացումներ: Կամ թե որոշ դեպքերում և նրանք, ովքեր չեն կարողանում իրականացնել իրենց հետաքրքրությունները, բավարարել իրենց պահանջմունքները, ի օգուտ իրենց ծառայեցնել իրենց էներգիան, ակտիվությունը, գիտելիքները, պարապ են, անհետաքրքիր են կազմակերպում իրենց ժամանցը և այլն:
Քննարկելու համար Եհովայի վկաների կողմից հոգեգողության քարոզչության սկզբունքները, կատարենք հետևյալ փոխաբերությունը` նույնականացնելով քարոզողին - ներշնչողի և քարոզվողին - ներշնչվողի հետ: Հետևաբար քարոզը ինքնին կդառնա ներշնչանք, որի իրականացման համար անհրաժեշտ պետք է լինի հետևյալ երեք պայմանները` դոմինանտություն, մոտիվացիայի ստեղծում և տեխնիկայի կիրառում:
ԴՈՄԻՆԱՆՏՈՒԹՅՈՒՆ: Հարցի լուծումը տրվել է շատ հեշտ, վկայակոչելով Աստվածաշունչը, որը հավանաբար ունի 2500 տարուց ավելի պատմություն և ընդունվում է լայն հասարակության կողմից որպես բացարձակ և անառարկելի ճշմարտություն: Այսպիսով քարոզի ժամանակ քարոզողը կարծես թե փոքրացնում է իր անձի դերը անվանելով իրեն միայն մի խղճուկ ծառա և վկայակոչելով Աստվածաշունչը սակայն իրականում դառնում է դոմինանտ, քանի որ քարոզվողը ենթագիտակցաբար ընկալում է, որ քարոզողը շատ լավ «գիտի» և ներկայացնում է մի բան, որը հանդիսանում է իր և իր շրջապատի համար բացարձակ և սուրբ ճշմարտություն: Հետևաբար քարոզվողի տեսանկյունից քարոզողը դառնում է մի ինչ որ «առաքյալ», որն շուտով տալու է իրեն հետաքրքրող բոլոր հարցերի պատասխանները:
ՄՈՏԻՎԱՑԻԱՅԻ ՍՏԵՂԾՈՒՄ: Էնտոնի Ռոբբինսը ասում է`. «Հաջողության հասնելու մեջ երկու բան կա, որոնք ծառայում են որպես մոտիվացիա` ոգեշնչումը և հուսահատությունը»: Ըստ Նեյրո-Լինգվիստիկ Ծրագրավորման սկզբունքների մոտիվացիայի հարցում որոշիչ դեր է կատարում նրա ուղղությունը: Այսպիսով մոտիվացիան ըստ ուղղության լինում է երկու տիպի` խուսափման և ձգտման: Կախված նրանից թե մարդը իր ներքին ռազմավարության մեջ դրանցից որին է առաջնություն տալիս, նա կյանքում իր մոտիվացիան   գերազանցապես ձևակերպում է այդ ուղղությամբ: Եթե դիտարկենք այս երկու ուղղությունների օգտավետության աստիճանը, կտեսնենք, որ ձգտման մոտիվացիան ավելի ուղղված է դեպի նպատակը, իսկ խուսափմանը` դեպի պրոբլեմի որոշում և լուծում: Ըստ Մարտին Ցվեյգի, մարդիկ, որոնց մոտ գերիշխում է մոտիվացիայի խուսափման ուղղությունը, համարյա թե ուշադրություն չեն դարձնում այն նպատակի վրա, որին ձգտում են: Նրանք իրենց ուշադրությունը կենտրոնացնում են այն բանի վրա, թե ինչ չեն ուզում, այլ ոչ թե այն բանի վրա թե ինչ են ուզում: Այլ կերպ ասած այդ մարդիկ չգիտեն թե ուր են գնում, քանի որ անդադար նայում են թե որտեղից են գնում: Այս ռազմավարությանը հաճախ անվանում են «աղքատի մտածելակերպ»:
Վերադառնալով Եհովայի վկաների քարոզներին, մենք առաջին հերթին տեսնում ենք, որ նրանց քարոզների հիմքում ընկած է Առմագգեդդոնի ժամանակ մահանալուց, տանջանքներից, վերանալուց խուսափելու սկզբունքը: Եթե մենք այդ քարոզների մեջ փնտրենք մոտիվացիայի ձգտման ուղղություն, ապա կտեսնենք, որ դա շատ աղոտ է ուրվագծվում: Նպատակը, որին նրանք ձգտում են հազիվ լսելի է և անհնար է սեփական անձի վրա զգալ այն զգացողությունները որոնք սպասվում են անհասկանալի ապագայում, փոխարենը վառ պատկերավոր են աշխարհի վերջի` Առմագգեդդոնի սարսափազդու պատկերները, որոնք քարոզների մեջ համեմվում են Աստվածաշնչից վկայված և ճարտարախոսությամբ համեմված վառ դրվագներով և առաջացնում քարոզվողի մոտ սարսափի զգացողություն: Այսպիսով այդ «վկաների» քարոզների և գաղաբարախոսության հիմքում ընկած է Առմագգեդդոնից խուսափումը, և տրամաբանորեն այդ խայծը պետք է ուտեն այն անձինք, որոնց ներքին մտային ռազմավարության մեջ գերիշխում է մոտիվացիայի խուսափման ուղղությունը: Վերընշվածի վառ օրինակ կարող է հանդիսանալ հետևյալ դեպքը` Եհովայի վկաների առաջնորդներից մեկը, Ֆ. Ֆրենցը, այս մոտիվացիան ավելի լավ շահարկելու համար գուշակություն էր կատարել, թե Առմագգեդդոնը տեղի կունենա 1976 թ-ին: Ի միջի այլոց նշենք, որ այս աղանդին բնորոշ են նմանատիպ գուշակություններ, որոնք հետագայում բնականաբար չեն իրականանում: 1976 թ-ի վերջում Եհովայի վկաների բազմահազար բանակը հասկացավ, որ իրենց կուռքի գուշակությունը կեղծ էր, և հազարավոր «վկաներ», որոնք այդ շարքերն էին մտել մոտալուտ «փրկություն» ստանալու ակնկալիքով և իրենք իրենց մոտիվացիայի հիմքում վառ պատկերացրել էին այդ գուշակությունը, դուրս եկան այդ կազմակերպությունից: Դուրս եկողների ցուցակում էր հենց իր` Ֆ. Ֆրենցի եղբայրը, որն արդեն գտնվում էր վերոհիշյալ 144000 «փրկվողների» շարքերում: Այդ փաստից առաջնորդները չվհատվեցին և այդ թափուր տեղի համար հայտարարեցին մրցույթ: Աշխարհով մեկ բազմաթիվ մարդիկ վաճառելով իրենց ունեցվածքը սկսեցին մասնակցել այդ մրցույթին:
Այսպիսով բավարարվեց ներշնչման ևս մի պայման: Այժմ քննարկենք այն տեխնիկաները, որոնք կիրառվում են: Այս պարագայում էլ աղանդավորները հետ չեն մնում:
ՏԵԽՆԻԿԱՅԻ ԿԻՐԱՌՈւՄ: Դեռևս անհիշելի ժամանակներից փոխաբերությունը հանդիսանում է մարդկային կոմունիկացիայի անբաժանելի մասը: Պատմությունները, առակները, այլաբանությունները և անեկդոտները վաղուց են օգտագործվում ուրույն մտքեր հաղորդելու համար: Փոխաբերությունները (метафоры) հեշտությամբ օգտագործվում են հոգեթերապիայում: Առակների, այլաբանությունների և պատմությունների հորինումը և պատմումը հանդիսանում է Պոզիտիվ թերապիայի և Էրիկսոնյան հիպնոսի հիմնաքարերից մեկը: Հենց այդպիսի հոգեթերապևտիկ փոխաբերությունների, այլաբանությունների և առակների ամենահին և շատ էֆֆեկտիվ հավաքածու է հանդիսանում Աստվածաշունչը, որտեղ կան այլաբանություններ կյանքի տարբեր իրավիճակներում պրոբլեմների հանդիպած մարդկանց համար: Եվ վերջապես հենց Հիսուսը սովորեցրել է այլաբանություններով, որոնք հոգեբանական առումով, իրենցից ներկայացնում էին այնքան հզոր պատմություններ, որ անցնելով 2000 տարիների բովով, այդ պատմությունների հերոսները դարձել են մեր առօրյա բառարանի մի մասը, ինչպես Բարի Սամարացին կամ Անառակ որդին: Դարեր շարունակ Աստվածաշնչային այդ այլաբանությունները փոխել են մարդու կյանքը դեպի լավը, այն բանի շնորհիվ, որ մարդու սահմանափակ համոզմունքների մեջ կարողացել են իրականացնել դրական տեղաշարժ դեպի բազմաթիվ այլընտրանքներով հեռանկար: Եվ այսպես, ընդհանրացնելով վերոհիշյալը, կարող ենք ասել, որ ճիշտ պահին ասված անհրաժեշտ բառերը կարող են տալ բավականին դրական արդյունքներ:
Ցավոք սրտի, խոսքերը ոչ միայն հզորացնում են մեզ, այլ նաև հաճախ մոլորեցնում և սահմանափակում մեր հնարավորությունները: Ոչ ճիշտ ժամանակին ասված սխալ խոսքերը կարող են բավականին չարիք և ցավ պատճառել: Վերոհիշվածը շատ ավելի գեղեցիկ ասել է Զիգմունդ Ֆրեյդը. «Խոսքը և մոգությունը ի սկզբանե միասնական են եղել, և մեր օրերում խոսքերի մոգական ուժի մեծ մասը դեռ չի կորել: Խոսքի օգնությամբ մարդը կարող է նվիրել ընկերոջը գերագույն երջանկություն կամ գցել նրան հուսահատության մեջ: Խոսքի օգնությամբ ուսուցիչը աշակերտին է հաղորդում իր գիտելիքները, խոսքի օգնությանբ հռետորը իր ետևից մի ամբողջ լսարան է տանում` կանխորոշելով նրանց դատողությունները և որոշումները: Խոսքերը զգացողություններ են առաջացնում և իրենց ամբողջությամբ հանդիսանում են մի միջոց, որի օգնությամբ մենք ազդում ենք մեր մտերիմների վրա»:
Ելնելով վերոնշվածներից կարելի է պատկերացնել, թե ինչքան վտանգավոր կարող է դառնալ հզոր խոսքը շահախնդիր մարդկանց բերանում: Եվ այսպես, վերադառնալով Եհովայի վկաների քարոզչության տեխնիկային, մենք տեսնում ենք, որ վերցվում են 2000 տարվա փորձություն անցած և համարյա չաղավաղված այլաբանությունները և խմբագրվում` կրճատելով որոշ մասը և վերցնելով կոնկրետ (ձեռնատու) հատվածներ, որոնք իրենք իրենցով արդեն չունեն այն փոխաբերական իմաստը ինչ-որ ի սկզբանե դրված է եղել նրանց մեջ և բառացիորեն գնահատելով այդ իմաստը, որոշ դեպքերում նույնիսկ ասոցացնելով քարոզվողի անձի հետ, այդ հատվածը հարմարեցվում է շահախնդիր նպատակների: Այս դեպքում սահմանափակ քարոզվողի մոտ տպավորություն է ստեղծվում, որ իրեն կարդացվեց մի հատված Աստվածաշընչից, սակայն իրականում մատուցվեց մի շահախնդիր մեկնաբանություն, որի միակ նպատակն է հոգեգողությունը: Նման ձևերով կատարվում է նաև Աստվածաշնչի հանրածանոթ թեմաների և այլաբանությունների մի շատ հետաքրքիր ռեֆրեյմացիա, որտեղ համամարդկային ընդունված պատկերները դրվում են Եհովայի վկաների շահախնդիր շրջանակների մեջ և մատուցվում որպես «թանկ համամարդկային իմաստուն» արժեքներ:
Այսպիսով բավարարվեց ներշնչանքի ևս մի պարտադիր պայման, որի վերաբերյալ Եհովայի վկաների կողմից անդադար շահարկվող Աստվածաշնչում /յայտնութիւն. վերջաբան 18-20/ ասված է՝. «Վկայում էմ ես` Յովհաննէսը, ամէն մէկին, ով լսում է այս գրքի մարգարէութէան խօսքերը. եթէ մէկը բան ավելացնի սրա վրայ. Աստուած էլ նրա վրայ պիտի աւելացնի այս գրքում գրուած եօթը պատուհասները. եւ եթէ մէկը բան պակասեցնի այս գրքի մարգարէութէան խօսքերից, Աստուած պիտի պակասեցնի եւ կտրի նրա բաժինը կենաց ծառից եւ սուբ քաղաքից` ինչպէս որ գրուած է այս գրքում: Ով այս մասին վկայեց, ասաց. «Ես գալիս եմ շուտով»: Ամեն: Եկ, Տեր Յիսուս Քրիստոս»:
Գրվածը ուզում ենք պատկերավոր դարձնել մի այլաբանությամբ, որտեղ ի տարբերություն Եհովայի վկաների կփորձենք ակնառու կերպով շարադրել պոզիտիվ ռեֆրեյմացիայի մի տարբերակ այլաբանության ձևով. «Գալիս է մի անգամ Աղվեսը Նապաստակի մոտ և խնդրում բնութագիր գրել Ավանակի մասին: Նապաստակը առանց երկար մտածելու գրում է`. «Բութ է և կամակոր»:
-	Բայց սա պաշտոնի բարձրացման համար համապատասխան բնութագիր չէ,- հակաճառում է Աղվեսը:
-	Իսկ ի՞նչ գրել, եթե դա է իրականությունը:
-	Գրեք` կայուն է իր համոզմունքներում և համառ նրանց հասնելու նվաճումների մեջ:»
Եվ կվերջացնենք մտորումները Նեյրո-լինգվիստիկ ծրագրավորման մեջ ընդունված մի փոխաբերությամբ, որն օգտակար կլինի իմանալ ապագա քարոզվողներին`. «Եթե դուք քայլում եք կյանքով փնտրելով պրոբլեմ` կգտնեք պրոբլեմ, իսկ եթե քայլելով կյանքում փնտրում եք ՎԱՐՊԵՏՈւԹՅՈւՆ` կգտնեք ՎԱՐՊԵՏՈւԹՅՈւՆ»: 

Գրականություն`

1.	Աստվածաշունչ: Էչմիածին 1999թ.
2.	Ս.Ջ.Արզումանյան «Կրոնական աղանդը որպես մարդու բարոյական և հոգեբանական անկման պատճառ»: «Հոգեբանություն և կյանք» N2 2000թ. Երևան:
3.	Ս.Ջ.Արզումանյան «Եհովայի ինքնակոչ վկաների էթնոդավ առաքելությունը»: «Հոգեբանություն և կյանք» N1 2001թ. Երևան:
4.	Филип Баркер «Использование метафор в психотерапии». Воронеж, 1996.
5.	Роберт Дилтс «Фокусы языка». СПб., 2001.
6.	Ц.Андреас, К.Герлинг, Ч.Фолкнер, Т.Халбом, Р.Макдональд, Д.Шмидт, С.Смит «Миссия НЛП», М., 2000.

РЫЧАГИ ПСИХОЛОГИЧЕСКОГО ВОЗДЕЙСТВИЯ САМОЗВАННЫХ СВИДЕТЕЛЕЙ ИЕГОВЫ.

В работе исследуются принципы проучения свидетелей иеговы, принципы доминантности, с психологической точки зрения, техники, которые применяются при проучении, а также предпологается тот тип людей, которые чаще всех поподаются на их уловки Показываются способы рефреймации и редактирования основного материала их проучения: Библии.

LEVERS OF PSYCHOLOGICAL INFLUENCE OF FALSE IEHOVAS WITNESSES.

In work principles of the prodoctrine of Iehovas witnesses , principles dominance, from the psychological point of view of technics which are applied at the prodoctrine, and also suppose that type of people which most of all come across on their fishing tackle are investigated. Here is shown ways reframation and editing of the basic material of their prodoctrin: Bible.