Ինչ-որ տեղ Արևելքում ապրում էր մի հարուստ մարդ։ Եվ ուներ նա տաս կին։ Նրանց բոլորին նա սիրում էր ու հոգ տանում նրանց մասին։ Գիտեր նա իր կանանց ցանկություններն ու կարիքները և ըստ հնարավորությունների բավարարում էր դրանք։ Իսկ նրա կանայք ագահ էին ու չար։ Ամուսնացել էին նրանք, որովհետև այդպես էր կարգը, երեխաներ էին ունեցել միայն այն բանի համար, որ ուրիշները մատով իրենց ի ցույց չդնեն։ Նրանք իրար հետ վիճում էին, առաջնության համար, իսկ հարգանքը դեպի ամուսինը միայն տեսանելի մասում էր։
Անմարդ ճանապարհով մի ճամփորդ էր գնում։ Իսկ ճամփեզրին, ծառի տակ, խոր մեդիտացիայի մեջ նստած էր, աչքերը փակ մի ծերունի։ Ճամփորդը մոտեցավ ծերունուն և ուշադրություն չդարձնելով նրա մեդիտացիայի վրա, բարձրաձայն բարևեց նրան, ու հարցրեց՝
- Հարգարժան, երկա՞ր դեռ պիտի գնամ մինչև մոտակա քաղաք։
Ծերունին բացեց աչքերը և կարծես թե իր մեդիտացիայից դուրս չգալով
Ապրում էր ծայրամասում մի ընտանիք՝ ծերունին և երեք հասուն որդիները։ Ծերունին չնայած որ տարեց էր, աշխատում էր տան համար, որդիների հետ հավասար։ Երկու ավագ որդիները աշխատում էին արևածագից մինչև մայրամուտ, իսկ փոքրը՝ անբան էր։ Որքան էլ որ չէին ջանում նրանք վերջինիս ներգրավել աշխատանքի մեջ, միևնույն է չէր ստացվում։ Փորձեց հայրը նույնիսկ նրան չկերակրել, ասելով թե՝ չես վաստակել։
- Թող այդպես լինի, - պատասխանում էր փոքր որդին, նստում էր տանը ու սովի մատնվում։
Մի երիտասարդ ոչ մի կերպ չէր կարողանում իրեն կյանքի ուղեկից գտնել՝ մեկ նրան թվում էր թե դեմքը բավարար գեղեցիկ չէ, մեկ կազմվածքը բավարար գրավիչ չէ, մեկ նիհար է, մեկ գեր… Սակայն մի անգամ նրա բախտը բերեց – նա հանդիպեց կախարդի, ով խոստացավ լուծել նրա խնդիրը։
- Վերցրու այս լուցկու հատիկը, - ասած հրաշագործը, մեկնելով այն պատանուն։ - Հենց պատրաստ լինես, կոտրիր այն կամայական աղջկա առջև, և նա հետզհետե կդառնա այնպիսի, ինչպիսին դու ուզում ես։
Մի փոքրիկ Անիվ ահռելի քաղաքային Ժամացույցի մաս էր կազմում։ Ժամացույցը փայլում էր իր ապակով և ոսկե սլաքներով բարձր աշտարակից քաղաքի հրապարակում և այն տեսանելի էր բոլոր տեղերից։ Նրա Թվատախտակը ցույց էր տալիս ոչ միայն ժամը, րոպեն և վայրկյանները, այլև օրերը, ամիսներն ու նույնիսկ տարիները։
Անվիկը ուրախ էր, որ ապրում է այդպիսի ահռելի և կարևոր մեխանիզմի մեջ, սակայն մի հանգամանք մշտապես նրան տխրեցնում էր։
Ռեստորանում նստած, ամանորյա տոների նախաշեմին, ամուսինն ու կինը գինի էին ըմպում և անշտապ սրույց վարում։ Դե իհարկե նրանք գնահատում էին անցնող տարվա իրադարձությունները։ Զրույցի ընթացքում ամուսինը սկսեց բողոքել, որ հաճախ նա ստիպված է եղել վարվել ոչ այնպես, ինչպես կուզեր, ոչ ճիշտ որոշումներ է կայացրել։
Նա ընկճվում էր այն բանից, որ ոչ այն ճանապարհն է ընտրել։
Ավերակների տակ մի հինավուրձ տաճար կար։ Հարյուրամյակներ առաջ այդ տաճարում աղոթքներ էին հնչում։ Սակայն անցավ ժամանակ, իսկ այն, ինչպես հայտնի է անողոք է ամեն ինչի նկատմամբ, տաճարը փլվեց և նրա տեղում հիմա մահացած քարեր էին հանգչում։
Այդ վայր եկան մի անգամ երկու օտարական և սկսեցին վիճել։ Օտարականներից մեկը ասում էր՝
- Ես միայն քարեր եմ տեսնում և բացի քարերից այլևս ոչինչ։
Անապատային ճանապարհով քայլում էր մի մարդ։ Ոչ մի յուրահատուկ բան այդ մարդու մեջ չկար ու չէր էլ կարող լինել՝ հոգնած, երկար ճանապարհից նիհարած, ճիշտ է, նրա աչքերը դեռ վառված են երիտասարդական ոգևորությամբ, և ինքն էլ դառևս բոլորովին ծեր չէր։ Քայլողի անունն էր Չադ։ Ողջ ճանապարհի ընթացքում, անգույն, տաղտկալի անապատը, նրան լիովին զզվացրել էր։ նա երազում էր տեսնել գեթ մեկ կառույց, իր ճանապարհին հանդիպել գոնե մեկ կենդանի էակ։ Իսկ դրան հակառակ, քարերի ու չոր հողի մեջ այն, ինչ իրեն հանդիպեց՝
Գինը մի ճշտիր ու չափսը մի որոշիր՝ յուրաքանչյուրին իրենն է։ Քեզ քիչն էլ է շատ, իսկ մեկ ուրիշի համար ավելորդն օգտակար է։
Շատ վաղուց, աշխարհիս երեսին մի պատմություն էր պատմվում կախարդական գավազանի մասին։ Կարծես ստեղծել է այն, իր հմուտ ձեռքերով հիմա արդեն մի մոռացված վարպետ, մեծ իմաստունների խնդրանքով։ Ինչու՞, կհարցնեք։ Իսկ այն բանի համար, որպեսզի նրա մեջ բանդարկի սպիտակ օձին։ Հասարակ օձ չէր այն։ Դարերով նրա մասին սարսափելի պատմություններ էին պատմվում։
Իսկ քո ուժը կարմիր արևի ուժի հե՞տ էր։
Այն հին ժամանակներում, որի մասին հիմա նույնիսկ չեն էլ հիշում, մարդկանց մեջ մի պատմություն էին պատմում՝ թե ոչ թե մի արև է մարդկանց լուսավորում այլ երկուսը։ Մի արևը կարմիր է։ Նա առաջին է ծագում։ Իսկ նրա հետևից երկնակամար է գլորվում երկրորդը՝ ոսկեգույնը, մեզ բոլորիս հայտնի, բոլորին ծանոթ արևը։ Կարմիր արևը ամենաուժեղն է ու տաքը, և միայն արևածագին է հնարավոր տեսնել նրա միայն ծայրը։ Միայն մի պահ է նա երևում ու անմիջապես թաքնվում է ոսկեգույն արևի ետևում։
Մութ անտառներում, խիտ անտառներում բարձր եղևնիների ու դարավոր կաղնիների մեջ երկչոթ հասնում են վառ արևի ճառագայթները։ Ժողովրդի մեջ ասում են՝ «Երբ արևը լուսավորում է ծառերի ու սոճիների արանքով՝ դա Անտառակյացն է իր կնոջ, Սվեսլավայի հետ գուրգուրվում»։ Եվ այսպիսի առասպել են պատմում։
Հին ժամանակներում, բոլոր անտառների պատասխանատուն Անտառակյացն էր։
Հին Ակիորատա քաղաքում կա մի ոչ շատ խոր գետ։ Ժամանակին, այդ գետը անվանում էին Լուսնային Գետ կամ ինչպես ասում էին հին մարդիկ՝ «Նորիոկո»։ Սակայն մի պատմությունից հետո, որը տեղի է ունեցել մի քանի հարյուր տարի առաջ, այդ գետը սկսեցին անվանել Ամաշի, ինչ նշանակում է «Գիշերային Արքայադստեր Գետ»։
Ահա այն պատմությունը։
Նա գաճաճ էր։ Սովորական, ոչ մի բանով չառանձնացող մի փոքրիկ մարդ։ Նա ապրում էր բոլորի պես՝ արթնանում էր լուսաբացին, զբաղվում էր իր գործերով, ինչ-որ բանի մասին երազում էր, ինչ-որ բանի ձգտում։ Բայց ամեն անգամ, դուրս գալով մարդկանց մեջ, այնտեղ, իր տան սահմաններից դուրս, նա դառնում էր մի անօգնական փոքրիկ մարդ, ով վախից դողում է մոտալուտ ծաղրի պոռթկման սպասումից։
- Գաճաճ, - գոռում էին երեխաները։
«Երբ ավազները լռում են՝ խոսում է քամին»
Ժամանակին աշխարհիս երեսին ապրում էր մի զարմանալի մարդ – ուսուցիչ՝ աստծուց։ Ով էլ որ գալիս էր նրա մոտ, նա յուրաքանչյուրի մոտ կարողանում էր գտնել և զարգացնել հոյակապ գիտելիքներ և ընդունակություններ։
- Մի՞թե այդպես լինում է, - վերջապես նա հարցրեց մի ծերունու։
Մի անգամ եկավ Թայշին Չորս Վիշապների մոտ, որոնք դարեր շարունակ ապրում էին միմյանց հետ խաղաղ և համաձայնությամբ։ Կապույտ Վիշապը՝ Մեծ Ուժի պատասխանատուն էր։ Դեղին Վիշապը՝ Գիտելիքների պատասխանատուն էր։ Սպիտակ Վիշապը մարմնավորում էր Հոգի։ Իսկ Կարմիր Վիշապը միավորում էր նրանց բոլորին և անվանվում էր Կյանք։
— Ինչու՞ ես այցելել մեզ, երիտասարդ, — հարցրեցին Վիշապները Թայշիին։
Այս պատմությունը վաղուց է եղել։ Սակայն Սեվ Կախարդի կախարդությունն առ այսօր գործում է։ Իսկ տեղի է ունեցել այն՝ այսպես։
Աշխարհիս երեսին մի լավ տղա էր ապրում։ Նրա անունն էր Վասիլի։ Տղան ոչնչով աչքի չէր ընկնում՝ աշխատում էր, սիրում էր կուշտ ուտել և կուշտ քնել։ Միայն թե անչափ գեղեցիկ էր, ոչինչ չես ասի։ Այ նայում ես նրան ու աչքդ չես կարողանում նրանից կտրել։ Բայց այս անբախտը այդպես էլ ամուսնացած չէր և իրեն ոչ մի կերպ չէր կարողանում կին ընտրել։
Հեռու հեռավոր երկրում, մոռացված հողերի վրա հանգչում է իր ժամանակի մի ստեղծագործություն՝ թանկարժեք թագը։ Նրա կեսը ոսկուց էր պատրաստված իսկ մյուս կեսը՝ արծաթից։ Ոսկյա մասը զարդարած էր սաթերով, իսկ արծաթյա մասը՝ սև ադամանդներով էր փայլում։ ԵՎ ով այդ թագը կհագնի՝ իշխանություն կունենա։ Սակայն այդ ընթացքում մի բան կկորցնի՝ գույները չի կարողանա այլևս տարբերակել։ Ամեն բան միայն սևուսպիտակ գույների մեջ կտեսնի։
Եվ նույնիսկ չնայած դրան, շատերն էին ուզում տիրանալ այդ թագին։
Մի մոռացված երկրում, Գաֆարիայում, ժամանակին, մի հազար տարի առաջ ապրում էր մի պատանի ում անունն էր Վարմեյ։ Վարմեյը հասարակ, ոչ մի բանով չառանձնացող պատանի էր՝ ոչ շատ գեղեցիկ էր, ոչ շատ խելացի, մի փոքր ցվրված էր և չափազանց անհաջողակ։ Ինչ ուզենար անել, նրա մոտ շատ վատ էր ստացվում՝ նրա տնկած ծաղիկները միշտ արագ չորանում էին, հավաքած ցորենը՝ փտում էր իսկ նրա պատրաստած սեղաններն ու աթոռները՝ կոտրվում ու փլվում։
- Ախ, - Վարմեյին նայելով հոգոց էին քաշում տեղացիները՝ Գաֆարացիները,
Կրիան վեճի բռնվեց Ագռավի հետ արևի մասին։
- Արևը միշտ է լուսավորում է, - գոռում էր Կրիան։
- Արևը, քեզ պես, հիմար, թաքնվել է կարողանում, - տաքանում էր Ագռավը։ Ինչպե՞ս կբացատրես, որ գիշեր է լինում։
- Ինքդ ես հիմա թռչուն, չէր նահանջում Կրիան։ Գիշեր չկա։
Փնտրիր ու գտիր նրա հարստությունը՝ կերջանկանաս
կյանքին կխաբես, բայց ճակատագիրը չես խաբի։
Շատ տարիներ ե անցել այն ժամանակից, երբ երկրի վրա նենգ Թագուհու մասին լեգենդներ էին պատմում, ով դարեր ի վեր ապրում էր անդրերկրում, պահպանելով և լրացնելով ընդերքը անհամար հարստությամբ՝ թանկարժեք քարերով։
