Մի անգամ, լուսաբացից առաջ, Բվեճը եկավ Իմաստունի մոտ ու ասաց՝
- Բոլոր գազաններն ու թռչունները քեզ համարում են աշխարհում ամենաիմաստունը և միայն դու ես կարող ինձ օգնել։ Ահա արդեն հարյուր տարի է, որ ես չեմ կարողանում գտնել գլխավոր հարցի պատասխանը՝ ինչու՞ ես, ով ատում է մթությունը, միշտ ջանում եմ խուսափել դրանից, սակայն միշտ ապրում եմ միայն իրիկնալույսի և կիսամթի մեջ։
- Դու միշտ խոսում ես Աստծո արդարության մասին, բայց բացատրի ինձ խնդրում եմ այ սա՝ երեք տարի առաջ ես վաճառեցի իմ ողջ ունեցվածքը իսկ ստացած գումարով գնեցի աշխարհի ամենամեծ մոմն ու վառեցի այն Աստծո համար բարձր սարի գագաթին։ Արդեն չորորդ տարին է անցել, իսկ այդ հերոսական արարքի դիմաց Աստված ինձ ոչ գումար է ուղարկել ոչ էլ այլ որևէ բան։ Որտե՞ղ է նրա արդարությունը։
- Ես քեզ մի առակ կպատմեմ, - պատասխանեց իմաստունը։
Մի ոչ մեծ կղզու վրա, ձկնորսական ավանից ոչ հեռու, ապրում էր ծերունին իր պառավի հետ։ Եվ նրանք մի նավակ պատրաստեցին, որին հավասար չկար ողջ ափամերձ շրջանում։ Եվ հյուր էին գալիս նրանց ձկնորսներն ու բոլորը հարցնում էին՝
- Ե՞րբ եք այս գանձը ջուրն իջեցնելու։
Առվի քարքարոտ ափից դուրս էր ցցվել լեռնային Բյուրեղապակու մի գեղեցիկ բյուրեղ։ Կլոր տարին լսում էր Բյուրեղապակին իր հացեին ուղղված բացականչությունները։ Երբ եկավ ձմեռը և սառնամանիքով կռած սարցաբեկորները սկսեցին պայքարել միմյանց հետ, նա լսեց, թե ինչպես հերթական Սարցաբեկորը դիմեց իրեն՝
- Իմ քույր, Սարցաբեկոր, դու տեսա՞ր ես նրան հաղթեցի։
Կար չկար մի բաժնետոմս կար, բոլորի նման ուրախանում էր ու կյանքով զվարճանում իր նման բաժնետոմսերի շրջանում։ Սակայն անսպասելիորեն նրա գինը սկսեց աճել և ամեն նոր գնի թռիչքի հետ նա ավելի ու ավելի էր հպարտանում ինքն իրենով, վերևից նայելով իրենից բավականին հետ մնացած մնացած իր ընկերուհիներին։ Հպարտությունը համակել էր նրան, նա սկսեց սովորեցնել մյուսներին, դադարեց հաշվի նստել շրջապատի կարծիքների հետ։ Հետզհետե, հպարտության և ինքնահավանության հետ նրա մոտ եկան թախիծն ու միայնությունը։
Ապրում էր ծերունին կապուտակ ծովի ափին։ Ծով էր գնում, ձուկ որսում իսկ երեկոները իր պառավի հետ նրանք զմայլվում էին ծովի մայրամուտներով։
Եվ միանգամ ծովը նետեց նա ցանցը և դժվարությամբ հանեց մի կույտ ոսկե ձկներ։
- Բաց թող նաս, ծերունի, - ողբացին ոսկե ձկնիկները։
- Ես ամեն ինչ կարող եմ, - ասաց որդին հորը, երբ սովորեց գրել առաջին տառը։
Հայրը ժպտաց և նրան այբբենարան նվիրեց։
- Ես գիտեմ աշխարհը, - հայտարարեց որդին, ազատ զբոսնելով տան բաց դռների միջով։
Հայրը ժպտաց և նրան այգի տարավ։
Հրամայեց մի արքա պալատի հատակին կավիճով մի բարդ լաբիրինթոս նկարել։ Հավաքեց նա իր պալատականներին և ասաց՝
- Ով բոլորից արագ կանցնի այդ լաբիրինթոսը, նրան էլ ես նախարար կդարձնեմ։
Մի պալատական դուրս թռավ ամբոխից և արագ վազեց նկարված պատերի վրայով,
Մի արքա ուներ մի ժառանգ-որդի, որից անառակը չկար ողջ պետության մեջ։ Սարսափով էին սպասում հպատակները, թե երբ կգա ժամանակը և վերջինս կբազմի գահին։ Սակայն ի զարմանս մերձավորների, հենց ժառանգը իշխանության եկավ, նա իր առաջին հրամանով արգելեց շատ բաներ, ինչ ինքն անում էր։
- Բայց ինչու՞, տիրակալ, - հարցրեց նրան նախարարը, խոնարհվելով վերցնելով ստորագրած թղթագլանը։
Ուշ աշնանը հանդիպեցին երկու սունկ հավաքող։
- Այս տարի քո բախտը բերեց, - ասաց մեկը։ - Տեսնում եմ հարստացել ես՝ տուն ու տեղ ես դրել, դստերդ ես ամուսնացրել։ Իսկ իմ բախտը չի բերում՝ ինչքան անտառ եմ գնացել – դատարկ կողովով եմ վերադարձել։
- Այո, այս տարի սունկը պտղաբեր չէր, - պատասխանեց մյուսը։
Եկան մի անգամ տիրակալի մոտ նրա երեք մերձավորներ և սկսեցին խնդրել նրան արգելել գինի պետության մեջ, քանի որ հարբեցողության պատճառով նրանց կյանքը քայքայվել էր։
- Ինչու՞ ես դու խմում, - հարցրեց տիրակալը նրանցից յուրաքանչյուրից։
Առաջինն ասաց՝
Մի գեղեցիկ օազիսում, անապատի մեջ կերակրվում էին Վագրաձին ու Ընձուղտը։
- Այս թփերի ետևում, - ասաց Վագրաձին, պրճոկելով հյութեղ խոտը, - կա մի հրաշալի լիճ։
Ընձուղտը վիզը ձգեց, նայեց թփերից այն կողմ ու գլուխը տարուբերեց՝
- Ոչ, այնտեղ լիճ չկա։ Այնտեղ հոյակապ մարգագետին կա։
Մի սուլթան ամեն տարի մի քանի կին էր կնության վերցնում, սակայն 20 տարվա ընթացքում, նրա սիրելի կինը մնում էր մի, արդեն ոչ երիտասարդ մի կին։
- Ինչպես է քեզ հաջողվում մնալ սուլթանի սիրելի կին, երբ նրա շուրջ այդքան երիտասարդ գեղեցկուհիներ կան, - հարցրեց մի անգամ նրա արդեն մեծացած դուստրը։
Գնաց մի անգամ աղջիկը ջրի և ջրհորի միջից մի մատանի հանեց։ Իսկ մատանին ոչ թե հասարակ էր, այլ կախարդական։
- Բաց թող ինձ, գեղեցկուհի, - աղաչեց մատանին։ - Ես քո կամայական ցանկություն կկատարեմ։
- Մերկ արքայազն եմ ուզում – որ ինձ սիրի, խելացի լինի, բարի և հնարավորինս հարուստ,
Մի անգամ քայլում էր ճանապարհով իմաստունը, հմայվում աշխարհի գեղեցկությամբ և ուրախանում կյանքով։ Հանկարծ նա նկատեց մի դժբախտ մարդու ով կորացած էր անմարդկային բեռի տակ։
- Ինչու՞ ես դու քեզ դատապարտում նման տանջանքների, - հարցրեց իմաստունը։
- Ես տանջվում եմ իմ երեխաների և թոռների երջանկության համար, - պատասխանեց մարդը։
Մի անգամ աշակերտները հարցրեցին իրենց Ուսուցչին՝
- Ասա, Ուսուցիչ, ինչու՞ որոշ մարդիկ կոտրվում են բարդ իրավիճակներում, իսկ մյուսները դիմացկունություն են ցուցաբերում։ Ինչու՞ որոշ մարդկանց համար աշխարհը փլուզվում է, իսկ մյուսները իրենց մեջ ուժ են գտնում շարունակել ապրել։ Առաջինները դեպրեսիայի մեջ են ընկնում իսկ մյուսներին համար այն այնքան էլ սարսափելի չէ։
Աշխարհի երեսին ապրում էր մի Աստղահմա։ Նրա հիմնական զբաղմունքը, ինչպես հեշտ հնարավոր էր կռահել, աստղեր հաշվելն էր։ Ինչն էլ նա անում էր մեծ ջանասիրությամբ։
Սակայն մի անգամ հաշվելու ընթացքում նա պատահաբար մի աստղ բաց թողեց։ Անուշադրությունից կամ ուղղակի հոգնածությունից, բայց նա չգիտես ինչու այն չնկատեց։
Ծերունին մի կողմ դրեց գավազանը և նստեց հանգստանալու մի երիտասարդի կողքին, ով հարմար տեղավորվել էր բարձր ծառի տակ։
- Ու՞ր ես ճամփա բռնել թշվառական, - հետաքրքրվեց նա։
- Այդ ե՞ս։ Սխալվում ես, հայրիկ, - պատասխանեց վերջինս, - ոչ մի տեղ էլ ես չեմ գնում։ Ես՝ պոետ եմ։
- Դժվար է համառների հետ շփվել, - բողոքեց մի անգամ աշակերտը՝ Ուսուցչին։ - Դրանց հետ ուզում ես այնքան վիճի կամ ապացուցի, մինչև ձայնդ կտրվի, միևնույն է, նրանք իրենցին են մնում, չհամաձայնվելով ընդունել քո տեսակետը։ Եվ նույնիսկ չեն հասկանում, թե ինչքան ծիծաղելի տեսք ունի կողքից նրանց համառությունը։
- Իսկ հաճա՞խ ես դու փորձում վերահամոզել ուրիշի, - հարցրեց Ուսուցիչը։
- Ուսուցիչ, ինձ թանաք ու թուղթ տուր։ Ես ուզում եմ գիրք գրել, - խնդրեց մի անգամ աշակերտը՝ Վարպետից։
- Իսկ ի՞նչ գիրք է լինելու դա, - հետաքրքրվեց վերջինս։
- Ես դեռ չեմ մտածել, բայց զգում եմ, որ պետք է ինչ-որ բան գրել։
