Ջրանցքն, իր չքնաղ աղջամղջային ջրապտույտներով, խոտով խիտ աճած ափերով, շատախոս շլյուզներով, ուժեղ զգացմունքներ է առաջացնում և աջակցում է պոեզիայի ծնունդին հավանաբար այն պատճառով, որ այդ մարդկային ստեղծագործությունը հագել է բնության զգեստներ։ Ո՞վ կանգ չի առել շլյուզի մոտ, որպեսզի հետևի այդ զարմանալի, հասարակ ու հզոր մեխանիզմի աշխատանքին, որն աստիճան առ աստիճան բարձրացնում է բլուրներից վեր ծանր նավը, ծաղիկների միջի տունը, խիզախ երեխաներին։
Շան իրավունքների պաշտպանման Լիգայում, մի անգամ բռնկվեց վեճ մարդու իրավունքների մասին։
- Հարցը նրանում է, - ասաց պուդելը, - թե ինչով է պայմանավորված տնային կենդանու դերը, որը մեր աչքերի առջև արդեն քանի դար կատարում է մարդը։ Կամ նրա բնությունը ի սկզբանե թերի է, կամ անհիշելի ժամանակներից մի ինչ-որ անկում է կրել։ Իրականում, ոչ ոք չի տեսել, որ շունն ինքն իր համար բուն կառուցի, կամ ապուր եփի, կամ միս կտրատի ու տապակի։
Քաղաքացին ձեռնափայտը հարվածեց գետնին և ասաց՝
- Այո-այո, մենք գնում ենք համընդհանուր ստրկության։
Հրապարակից, որտեղ նստած էին զրուցողները, բացվում էր ամբողջ հովիտը, որը շռայլորեն հեղեղված էր արևով։ Վարված և քաղհանված հատվածները, որոնք հատված էին կարծես այգու ծաղկաթմբեր,
- Ի՞նչ բարդ է ապրել, - ասաց մի մարդ, - այն մարդկանց հետ, ում դու շատ մոտ ճանաչում ես։ Ինքդ քո վրա անզուսպ հեկեկոցից, դժբախտությունները միայն բազմապատկվում են։ Շրջապատիդ հետ նույնն է կատարվում։ Բոլորը պատրաստակամությամբ բողոքում են իրենց արարքներից, բառերից, զգացմունքներից։ Դուրս են թափում իրենց կրքերը։ Թույլ են տալիս իրենց բարկանալ ամենափոքր առիթով։ Բոլորը խիստ համոզված են, որ իրենց մասին հոգ են տանում, իրենց սիրում են ու ներում են։
Առյուծ I-ը, կայսրը և արքան, տնկեց իր նիզակը տափակ բլուրի գագաթին՝
- Այստեղ քաղաք կլինի, և կանվանվի այն Առյուծակերտ։
Եվ ամեն կողմից հողափորներ ու քարտաշներ հավաքվեցին, նախագծեցին փողոցներ և լայնարձակ հրապարակներ ու սկսեցին կառուցել տիրակալի պալատը։
Եկավ ժամանակը երբ բլուրների լանջերին տեղակայված անտառակներում զարկեցին անտառահատների կացինները։ Ամենուր թափված են ճյուղերի կույտեև, դարսակույտով դասավորված են գերաններ։ Եվ քանի որ տերևների կանաչը դեռ նոր էր մշուշել անտառը, ապա ամենուր աչքի են ընկնում հատված կոճղեր և վնասված ծառեր։
- Այս վայրենիներն ուղղակի չեն հանգստանում, - ասաց պոետը՝ Ալենին։
Ամուր փակված պահարանում, աշխարհի աղմուկից հեռու էր անցնում Հատակի Խոզանակների Բարձրագույն Խոհուրդը։ Առաջին հայացքից այս պարոնայք նշանակալի էին նրանով, որ իրենց խոշոր, ամուր գլուխները պահվում են նիհար իրանի վրա, իսկ շատ թե քիչ խիտ մազերը, սպառնալի ուղղված են դեպի երկինք։ Նրանց օրենքը – ամրություն ու անսասանություն։ Բոլոր այդ նշանակալի հատակի խոզանակները կրթություն էին ստացել Հատակի Խոզանակների Բարձրագույն Դպրոցում, ում քաջակորով նշանաբանը, ինչպես մենք գիտենք՝ «Ծառայությունը՝ ամենից առաջ»։
Փոքրիկ աղջիկը, նկատելով, որ հաճելի զբոսանքի պատճառով նա կարող է բաց թողնել իր սիրած լողալու ժամը, միամտորեն ասաց՝
- Միգուցե խնդրենք Աստծուն, որ մակընթացությունն ավելի շու՞տ լինի։
Ես էլ հենց դեմ չէի մարգարե խաղալ և Աստված խոսեց նրա հետ իմ շուրթերով։
Ալենի ընկեր Ժակը նստել ու թխկթխկացնում էր իր կոշկակարի մուրճով – թխկթխկացնում էր ավելի ուժեղ, քան պահանջվում էր։ Պատուհանից այն կողմ կրակում էին թնդանոթներից և ղողանջում էին զանգերը, ֆրանսիացի մարշալ Ֆերդինանդ Ֆոշի (1851 — 1929) հանդիսավոր թաղումն էր, ով առաջին համաշխարհային պատերազմի վերջում, Անտանտայի բանակի գլխավոր հրամանատարն էր եղել։
- Չեմ հասկանում, - ասաց Ժակը, - ինչու են համարում, որ մարշալը, ով ճակատամարտ է հաղթել,
Ալենը մտորում էր, թե ինչ գեղեցիկ է այս առագաստանավը, որը կողքի է թեքվում քամուց և սրընթաց ճեղքում քթով ալիքները։ Քամին փչում և ճկում է նրա առագաստը, իսկ ողնափայտով նա հենվում է ջրի վրա և քամու ճնշման տակ սահում այնտեղ, որտեղ ուղղված է ողնափայտը։ Այդպես, շեղ ընթացքով նա մի փոքր շարժվում է քամուն ընդառաջ, հետո պառկում է մի ուրիշ նավընթացի և այդ ամենը կրկնվում է։ Ստացվում է, որ քամին ինքն իր հետ է պայքարում՝ նրբագեղ հաղթանակ է, որի համար մարդիկ պարտական են ճարպկությանն ու համբերատարությանը։
Ալենը պատրաստվում էր մի կտոր շաքար էլ նետել սուրճի գավաթի մեջ, երբ հանկարծ հայրիկ Գրանդեի ուրվականը բռնեց նրա ձեռքն ու ասաց՝
- Կարիք չկա՝ դու կարող ես չափից ավելի քաղցրացնել։
- Այո, բայց հիմա սուրճն ակնհայտ դառն է, - հակաճառեց Ալենը։
Աշխարհիս երեսին մի դղյակ կար։ Դղյակի վերևում երկինքն էր։ Դղյակում ապրում էին բավականին կրթված մարդիկ։ Այնտեղ կար նաև մի եռոտանի անկյունում դրվա և մի մեծ արկղ բիլյարդի տակ։ Բոլորն ասում էին՝
- Այդ արկղում աստղադիտակ է դրված, որը մնացել է քեռուց։
Մի անտառում մահացավ Առյուծ արքան։ Հավաքվեցին գազանները և սկսեցին որոշել, թե նրա փոխարեն ում ընտրեն անտառի կառավարիչ։ Առյուծի քարտուղարը - Ավանակն ասաց՝
- Ընտրելու ենք ըստ ականջների։ Ում ականջները երկար են, նա էլ կկառավարի։
Սակայն ի հիասթափություն իրեն, երկար ականջները պարզվեց որ Նապաստակինն են։
Մի մարդ մի չքնաղ տուն ստացավ։ Մի ամբողջ օր նա հմայվում էր դրանով, սակայն երեկոյան նկատեց հեռավոր պատի մոտ մի ծուռումուռ անճոռնի սյուն։ Թվաց այդ մարդուն, որ փչացնում է այդ սյունն ամբողջ տեսքը։ Չուզեց նա չարչարվել և տաշել այդ անճոռնի սյունը, նա քաշքշեց ու հանեց այն։
Ողջ մնացած երեկոն հմայվում էր այդ մարդը չքնաղ տեսարանով, սակայն հազիվ գիշերել էր, որ սարսափելի դղրդյուն հնչեց։
Մի անգամ դաշտում հանդիպեցին երկու ձի, մեկը՝ խնամված, մյուսը՝ «կաշի ու ոսկոր»։ Եվ հարցրեց նիհար ձին՝
- Մենք նույն ժամանակ ենք ծնվել։ Ինչու՞ են ինձ կերակրում միայն ծղոտով, ցուրտ ցախանոցում, իսկ դու ունես այն ամենը, ինչ ցանկանում ես։
Իմաստունի մոտ եկան իրար հետ վիճած աշակերտները և խնդրեցին նրան դատել Լուսնի և Արևի մասին իրենց վեճը։
Առաջինն ասաց՝
- Ես պնդում եմ, որ Արևը – դա լույսի աստվածն է, իսկ Լուսինը – մթության աստվածուհին,
Մի անգամ երկու հրեշտակ տեսան թե ինչպես մի մարդ կորցնելով ոսկե ժամացույցը, ծունկի իջավ, սկսեց հեկեկալ և դեպի երկինք աղաչանքներ հղել, որ օգնեն իրեն գտնել դա։
- Դու նրա պահապան-հրեշտակն ես, ինչու՞ չես օգնում նրան, - ասաց հրեշտակներից մեկը մյուսին։ - Ախր այդ ոսկե ժամացույցն այ այնտեղ է, տան անկյունից այն կողմ է ընկած։
Հին ժամանակներում ապրում էր մի իմաստուն – հարուստ, շռայլ և անշահախնդիր։ Առանց հաշվելու նա փող էր ծախսում բարի գործերի վրա և շուտով նա այնքան աղքատ դարձավ, որ հաց գնելու գումար չուներ։ Շրջապատում բոլորը նրան շարունակում էին հարուստ համարել և ոչ ոք չէր կռահում նրան օգնել։ Մի անգամ նրա մոտ մարդիկ եկան և խնդրեցին որ նա բերքի ծես կատարի։
- Լավ, - ասաց իմաստունը։ - Ծեսի համար ինձ անհրաժեշտ կլինի ցորեն, պանիր, գինի և 10 ոսկեդրամ։
Մի անգամ Եղինջն ասաց Վարդի Թփին՝
- Ամեն գարուն իմ երիտասարդ շիվերից այգեպանը հոյակապ ապուր է պատրաստում։ Սակայն չգիտես թե ինչու ոչ թե ինձ, այլ քեզ է նա հատկացրել լավագույն վայրը, խնամում է քեզ ու ջրում իսկ ինձանից խլում է ցանկապատի մոտ եղած հողի վերջին կտորները։ Որտեղի՞ց այսքան անարդարություն։
Տերը աշխատող վարձեց, որպեսզի վերջինս օգնի իրեն տնտեսության մեջ։ Ամբողջ ուժերով ջանում էր նոր աշխատողը իր տիրոջը դուր գալ։
Մի անգամ մի կով գլուխը թափ տվեց և պոզահարեց տիրոջը։ Տեսավ դա աշխատողը, ճիպոտն առավ ու քշեց կովին ինչ-որ տեղ։ Դուր եկավ երեկոյան տերը հաշվելու – մի կով չկա։
