Ելիզարը վաղ մանկությունից Աստծուն հավատում էր։ Նա մշտապես եկեղեցի էր գնում, աղոթքներ կարդում, խնդրում էր Աստծուն կատարել իր բաղձալի երազանքները, աղոթում էր մտերիմների համար, ապաշխարում էր իր սխալների մեջ, երախտագիտությունն էր հայտնում բարեկեցության համար։
Իսկ Կասյանը, ի տարբերություն իր ընկերոջ, անսասան աթեիստ էր։ Նա մշտապես պնդում էր, որ Աստված չկա և երկնային արքայություն էլ չկա ու մարդը մահանալով, ուղղակի հողին է տրվում։
Ծերունին թոռան հետ զբասնում էր զբոսայգում։ Մոտակա կայանատեղիում կանգ առավ մի նոր «Բենթլի», որից դուրս եկավ մի երիտասարդ ու վճռական քայլվացքով ուղղորդվեց իր գործերով։
- Այս քեռին հավանաբար ամենաերջանիկ մարդն է, - ասաց թոռը դիմելով պապուն։
- Ինչու՞ ես դու այդպես համարում, - զարմացավ ծերունին։
Մի անգամ, երկու ընկեր՝ Ելիզարն ու Կասյանը զբոսնում էին ծառուղիով քաղաքի կենտրոնում։ Օրը՝ շոգ էր և պաղպաղակի կրպակի մոտով անցնելուց, Կասյանը չհամբերեց և իր համար քաղցր զովացնող ուտեստ գնեց։ Բացելով պաղպաղակը նա թուղթը նետեց գետին։
- Ի՞նչ ես անում, - բացականչեց Ելիզարը։ - Ինչու՞ ես աղտոտում։ Մի՞թե դժվար էր այդ պաղպաղակի թուղթը նետել այ այն աղբամանի մեջ։ Այն միայն մի քանի քայլ հեռու է մեզանից։
Մի անգամ, ցուրտ աշնանային եղանակին, օվկիանոսի մեջտեղում նավը ուժեղ փոթորիկի մեջ ընկավ։ Որքան էլ որ չպայքարեցին նավաստիները տարերքի դեմ, բայց այդպես էլ չկարողացան փրկել նավը, - ծովային խորխորատը կուլ տվեց այն և ողջ անձնակազմին բացառությամբ երկու մարդու՝ բոցմանի ու ծեր փիլիսոփայի։ Այս երկուսը մի փոքրիկ մակույքով փրկվելով, ուղղակի հրաշքով ապրեցին փոթորկի ամենաուժեղ պահը։ Սակայն իրենց վիճակը այնուամենայնիվ փրկության հույս չէր թողնում։
Մի որոշ ժամանակ Կասյանը գործազուրկ էր։ Նրա ընկեր Ելիզարը աչ մեկ անգամ հարցնում էր նրան, թե ինչու վերջինս աշխատանքի չի տեղավորվում։ Բայց Կասյանը միշտ պատասխանում էր, թե բոլոր հնարավոր վայրերում նա հեռանկար չի տեսնում։ Այդ ժամանակ Ելիզարն ասաց՝
- Ինչպե՞ս ես դու կարող նման կերպ մտածել, եթե չես փորձել։ Լճակի ջրերին կարելի է մի ողջ հավերժություն նայել,
Մի անգամ ձեռնամարտի հանդիպեցին երկու հավասար մարմնական կազմվածք ունեցող մարդիկ։ Առաջինը՝ բռնցքամարտիկ էր, իսկ երկրորդը սպորտով ընդհանրապես չէր զբաղվել։ Հաղթեց երկրորդը։
Հետո արդեն ինչ-որ մեկը հարցրեց մենամարտի կազմակերպիչներին՝
- Ինչպե՞ս այդպես ստացվեց, որ բռնցքամարտիկը չհաղթեզ հասարակ մի տղայի։ Ախր դա ծիծաղելի է։
Մի մեգապոլիսում մի իմաստուն էր ապրում ու նա ուներ մի աշակերտ։ Աշակերտը՝ խուլիգան էր, հաճախ վատ արարքներ էր գործում և միշտ չէր, որ քաղաքավարի էր շրջապատի հետ։ Բայց նրա դաստիարակը շատ իմաստուն ու արդար մարդ էր և այդ պատճառով էլ պատասխանատվություն էր վերցրել դաստիարակելու ամենաանսանձ տղային։ Իսկ աշակերտը զարմանալիորեն ընդունակ էր և փութեռանդ, ամեն բան օդից ըմբռնում էր։
Մի անգամ հայրը իր հետ տարավ իր փոքրիկ որդուն, իր սիրած վոլեյբոլի թիմի ֆինալի խաղը նայելու։ Մինչ բոլորը նստում էին իրենց տեղերում, երեխան հետաքրքրությամբ զննում էր ամեն բան իր շուրջը, սակայն հենց խաղըշն արդեն սկսեց, նա սկսեց հորը տարբեր հարցեր տալ - ամեն բանի մասին, բացի վոլեյբոլից։ Հայրը փորձում էր պատասխանել այդ հարցերին, մշտապես շեղվելով տեսարանից, որի պատճառով նրանք եկել էին։
Երկու ընկեր - Ելիզարն ու Կասյանը, կյանքում կողք-կողքի էին քայլում։ Բայց Ելիզարը միշտ իր ընկերոջից մի քայլ առջևում էր։ Ինչով էլ որ նա չզբաղվեր՝ սպորտով, զվարճանքով, գործերով - միշտ Ելիզարը առաջին տեղերն էր զբաղեցնում, հաղթում էր ամենատարբեր մրցույթներում, ավելի արագ էր կարյերա կերտում և այլն։ Իսկ Կասյանը միշտ ու ամենուր երկրորդն էր։
Բայց մի անգամ Կասյանը մի ճշմարտություն հասկացավ…
Մի քաղաքում վանդալիզմ էր տիրում։ Մարդիկ այնտեղ աղբը նետում էին որտեղ պատահի, անփույթ էին վերաբերվում իրերին և բոլորը միայն փչացնում էին ու քանդում։ Եվ բոլորը մինչև իրենց հոգու խորքը թքած ունեին իրենց քաղաքի վրա, յուրաքանչյուրն ուղղակի զբաղվում էր իր գործերով ու պրոբլեմներով։
Սակայն մի անգամ արտասովոր երևույթ տեղի ունեցավ՝ մետրոյում, գնացքում նստած, որը սլանում էր իր անվերջ թունելով, մի մարդ կարում էր պատռված նստատեղը։
Մի անգամ ամուսինը չդիմավորեց իր սիրելի կնոջը։ Տան ճանապարհին կինը վթարի ենթարկվեց և ուժեղ տրավմաներ ստացավ։ Մեծ հաջողությամբ նրան հասցրեցին հիվանդանոց հասցնել։ Սակայն ամեն դեպքում նա կոմայի մեջ ընկավ և նրա օրգանիզմի վիճակն անհույս էր։
Շատ ծանոթների զանգահարեց ամուսինը, որպեսզի գտնի ամենաթանկ բժիշկներին։ Եվ ոչ մի գումար չխնայեց, որպեսզի վճարի թանկարժեք վիրահատությունները։
Պատմում են, թե մի անգամ Իրանի Յազդիգարդ արքան նստեց քարե նստարանի վրա, իր պալատական այգում, ու մատին հագավ իր փիրուզե մատանին։ Հանկարծ մի նետ թռավ եկավ։ Արքայի կողքով անցնելուց, այն հարվածեք մատանու քարին ու հետո խրվեց հողի մեջ։
Որքան որ չփորձեց արքան պարզել, թե ում նետն էր դա և որտեղից այն եկավ, նրան դա չհաջողվեց, չնայած,
Ինձ պատմել են, որ Աբու Աբդալլահ Խատիբը՝ էմիր Աբու-լ-Աբբասի, Ֆարախ-ադ-Դաուլի եղբոր, դաստիարակն էր, ով Ռեյաի սուլթանն էր ու վեզիր դարձավ Մելիք Շահի կայսրությունում։
Աբու Աբդալլահը նստեց պատուհանի մոտ իսկ էմիր Աբու-լ-Աբբասը, ով դեռ փոքրիկ տղա էր, նրա առջև՝ ներքևում էր։ Ծառաներից մեկը իր ձեռքում բազեին էր պահում։ Աբու-լ-Աբբասը պահանջեց այդ բազեին ու նստեցրեց իր ձեռքին ու միևնույն ժամանակ թքեց։
Ասում են, թե Մախանը՝ մեծ արքա էր, իմաստուն ու կատարյալ։ Մի անգամ նա տեսավ իր բազեապանին, ով ջուր էր խմում, բազեին իր ձեռքում պահած։ Նա հրամայեց հիսուն մտրակ տալ նրան, ասելով՝
- Զարմանալի բան է։ Բազեն - դա թռչունների արքան է, ամենասիրելի ու թանկ բանը արքաների համար։ Ինչպե՞ս կարող է պատահել, որ դու այդպիսի անքաղաքավարիություն կատարես։
Ես մի ընկերոջից, ում խոսքերին ես վստահում էի, լսել եմ, որ Բուխարեստում միխելապակաս կին կար, ում կանայք կանչել էին ու սկսել ծաղրել նրան, խաղալ նրա հետ ու ծիծաղել նրա խոսքերի վրա։ Մի անգամ, մի տանը նրան հագցրեցին մետաքսե զգեստ, նրա վրա ոսկուց ու թանկարժեք քարերից զարդեր կախեցին, ասելով՝ «Քեզ մարդու ենք տալիս»։ Այդ կինը երբեք ոսկի ու թանկարժեք քարեր չէր ունեցել, և երբ իր վրա տեսավ զարդերը, նա սկսեց այնպիսի խելացի բաներ խոսել, որ մարդիկ մտածեցին թե բուժվել է։ Սակայն երբ նրանից վերցրեցին այդ ամենը, նա կրկին խելապակաս դարձավ։
Ես լսել եմ, որ Իրանում այսպիսի ավանդույթ կար՝ երբ Արքան պատերազմում էր, նա ունենում էր զորքի մի մաս, որը լավ կազմակերպված էր և շատ լավ մատակարարված, սև շորեր հագած։ Այն պահին, երբ մարտը թեժանում էր, այդ զորքին հրամայում էին դուրս գալ ողջ բանակից առաջ և շարունակել մարտը։
Այնպես պատահեց, որ Թուրքեստանից մեծաքանակ բանակ եկավ, մոտ հիսուն հազար մարդ և ամեն բան տանում էր պատերազմի։ Այդ արքան գոռոզ բազմեց իր մտերիմների հետ։
Պատմում են, որ Էմիր Հորոսանա Աբդալլահ իբն-Տահիրը բարկացել է իր զորապետերից մեկի վրա և նրան բանտ ստեցրել։ Շատերն են դիմել նրան խնդրանքով որ ների ու ազատ արձակի բանտարկյալին, սակայն էմիրի զայրույթը ավելի ուժեղ էր նրանց միջնորդություններից և խնդրողները կորցրեցին դժբախտին օգնելու հույսը։
Սակայն բանտում գտնվող զորապետն ուներ բավականին հնարամիտ աղախին։
Պամում են, որ մի անգամ, Խոսրով Նուշինրավան արքան հարցրեց իր մերձավոր Բաբակ Արիզին՝
- Ո՞վ է ռազմասեր մարդկանցից ավելի հայտնի։
- Նրանք, ով նետ ու աղեղով են տիրապետում, - պատասխանեց Արիզը։
Նուշինրավան զարմացավ այդ պատասխանից և հարցրեց Արիզին, ինչպիսի՞, իր կարծիքով, դրանք պետք է լավագույն մարտիկները լինեն։ Բաբակ Արիզն ասաց՝
Մի անգամ Նուշինրավա արքան, ում նաև անվանում էին Խոսրով Անուշիրվան (անմահ հոգի ունեցող), կանչեց սափրիչին իր պալատի այգի, որ վերջինս իր գլուխը սափրի։ Մինչ սափրիչը սրում էր ածելին, արքան մտածում էր Բյուզանդիայի հետ սպասվող անխուսափելի պատերազմի մասին։ Եվ այդ մտորումների ժամանակ արքան հանկարծ լսեց սափրիչի ձայնը, ով արդեն կռացել էր իր վրա և իր ձախ ձեռքը դրել էր նրա գլխին՝
Պատմում են, որ Ալեքսանդր Մակեդոնացին, դեռ պատանեկությունում, մինչև այն, որ ողջ աշխարհը պտտվեց, հաճախ ամենատարբեր երազներ էր տեսնում, որոնք հուշում էին, որ նա տիրելու է այս աշխարհին։ Այդպիսի երազներից մեկում, աշխարհը նրան հայտնվել էր մատանու կերպարով և նա հագել էր այդ մատանին իր մատին։ Սակայն այդ մատանին քար չուներ։
Այդ երազով զարմացած Ալեքսանդրը խնդրել է իր ուսուցչին՝ Արիստոտելին մեկնաբանել այն։
