Մի անգամ հարցրեցին մի իմաստուն ծերունու՝
- Ինչու՞մ է կյանքի իմաստը։
Ծերունին շուրջը նայեց, վերցրեց մոտակայքում ընկած մի փայտ, հենվեց նրա վրա և ասաց՝
Գյուղական ճանապարհի վրա հանդիպեցին մի անգամ երկու ծանոթներ և նրանցից մեկը պարծեցավ՝
- նայիր ինձ Բնությունն ինչ նվեր է արել։ Ինչ հրաշք է, - և ցույց տվեց ձեռքի ափի մեջ առկայծող, հազվադեպ գեղեցկության, թափանցիկ ինչպես քարացած արցունքը մի քար։
- Ոչ բոլորը կարող են այսպիսի բան գտնել –
Մեկն անընդհատ իր բարակ շրթունքներն էր լիզում, նրա վրա սառած դեղնագույն փառով, կրքոտ ինչ-որ բան ապացուցելով երկրորդին, սակայն վերջինս միայն արհամարանքով խոժոռվում էն և խռպոտ քմծիծաղ տալիս՝ «Քո խոսքերն խելահեղ են», - և իր հերթին սկսում էր զարգացնել սեփական գաղափարները։ Սակայն շուտով առաջինը անհամբերությամբ ընդհատեց երկրորդին և ամեն բան սկսեց նորից։ Նրանցից յուրաքանչյուրը ապացուցում էր իր իրավացիությունը, ջանում էր ցուցադրել իր ուժը, ձգտում էր մյուսին իր հավատքի բերել։
Չքնաղ ապագայում, երբ Արևային համակարգը արդեն բավականին ուսումնասիրված էր իր բնակիչների կողմից, ընթանում էր նոր հարևան համաստեղության նոր մոլորակի յուրացումը։ Երկրացիներին առաջարկվում էր բնակվել այդ մոլորակում։ Այդ մոլորակի օդը, իր քիմիական բաղադրությամբ համապատասխանում էր մարդու չափանիշներին և բնության պայմանները մոտ էին երկրայինին։
Այդ ընթացքում տեխնիկայի զարգացումն արդեն այնքան բարձր մակարդակի էր հասել,
Մի երիտասարդ շատ հպարտանում էր նրանով, որ երբեք չի ընկնում ու նույնիսկ չի նահանջում։ Նա դա բացատրում էր, իսկ այդպիսի բացատրություններ հաճախ էին լինում, որ միշտ ուշադիր նայում է իր ոտքերի տակ։
Երբ գտնվում ես անտառում, այն էլ անծանոթ վայրում, պետք է զգույշ լինես, ո՞վ կվիճի։ Այդ պատճառով էլ երիտասարդը զգույշ էր, հսկելով իր յուրաքանչյուր քայլը, քայլելով նեղ արահետով։
Աշխարհիս երեսին մի խանդավառ Պատանի կար։ Կրակն աչքերի մեջ նա ծարավ էր ճանաչել ամեն բան այս աշխարհում։ Օր ու գիշեր մտորում էր Պատանին – նրա իմանալու ցանկությունը անհագ էր։ Բոլոր իմաստունների մեջ Պատանին հատուկ հարգանք ուներ Ծերունու հանդեպ, ով բնակության էր հաստատվել բարձր սարերում։ Այդ Ծերունին մարդկանց տանել չէր կարողանում, բոլորին անհայտ պատճառով, բոլորին, բացի Պատանուց։ Ասում էին նաև, որ ժամանակին այդ Ծերունին և ուսուցիչ է եղել և վանական, սակայն կյանքի վերջում հեռացել է սարերը – մարդկանցից հեռու և Արևին մոտ։
Ամբողջ օրը անհանգիստ Յուրայի գլխից չէր դուրս գալիս մի արտահայտություն, որը նա լսել էր բակում, մռայլ օրերի մասին։ Մտերիմներից մեկը այդպես էլ ասաց, որ յուրաքանչյուր տոներից հետո միշտ գալիս է հենց այդ առօրյան և որ ստիպված ես լինում երկար սպասել, թե երբ կրկին կհամակեն ուրախ, վառ օրերը։
Տուն վերադառնալով, Յուրան ընթրիքի ժամանակ հարցրեց հորը՝
Սայլը հաճախ նախատում էր Ձիուն դանդաղկոտության համար։ Եվ իրեն վատ է քաշում, և ճանապարհը կարգին չի տեսնում, և իզուր տեղը ցեխոտում է… Եվ ընդհանրապես, ոչ թե ձի է, այլ մի ինչ-որ թյուրիմածություն։ Նույնիսկ ցեղատեսակն է ինչ-որ կասկածելի, բոլորովին ձիու նման չէ։ Այսպիսի երիտասարդի համար չի եղել նա ծնված, վշտանում էր նա դժգոհ։
Ձին փնչացրեց, սակայն շարունակեց քաշել սայլը, մինչև մի անգամ դա նրան չզզվացրեց։
Կար-չկար աշխարհիս երեսին մի արջուկ կար և նրան, իր հետ կապված խիստ կասկածներ էին կեղեքում՝ արդյո՞ք նա կդառնա նույնքան մեծ, ինչպես այլ արջեր, թե ոչ։ Եվ չնայած, նրան իր ավագ ընկերները բազմաթիվ անգամներ համոզել էին ու ասել – նա նրանց չէր հավատում։ Գալիս էր լճակի մոտ, նայում իր արտացոլմանն ու մռայլ սրտով նստում գետնին։ Նստում ու դարդ էր անում։
Ջրանցքն, իր չքնաղ աղջամղջային ջրապտույտներով, խոտով խիտ աճած ափերով, շատախոս շլյուզներով, ուժեղ զգացմունքներ է առաջացնում և աջակցում է պոեզիայի ծնունդին հավանաբար այն պատճառով, որ այդ մարդկային ստեղծագործությունը հագել է բնության զգեստներ։ Ո՞վ կանգ չի առել շլյուզի մոտ, որպեսզի հետևի այդ զարմանալի, հասարակ ու հզոր մեխանիզմի աշխատանքին, որն աստիճան առ աստիճան բարձրացնում է բլուրներից վեր ծանր նավը, ծաղիկների միջի տունը, խիզախ երեխաներին։
Շան իրավունքների պաշտպանման Լիգայում, մի անգամ բռնկվեց վեճ մարդու իրավունքների մասին։
- Հարցը նրանում է, - ասաց պուդելը, - թե ինչով է պայմանավորված տնային կենդանու դերը, որը մեր աչքերի առջև արդեն քանի դար կատարում է մարդը։ Կամ նրա բնությունը ի սկզբանե թերի է, կամ անհիշելի ժամանակներից մի ինչ-որ անկում է կրել։ Իրականում, ոչ ոք չի տեսել, որ շունն ինքն իր համար բուն կառուցի, կամ ապուր եփի, կամ միս կտրատի ու տապակի։
Քաղաքացին ձեռնափայտը հարվածեց գետնին և ասաց՝
- Այո-այո, մենք գնում ենք համընդհանուր ստրկության։
Հրապարակից, որտեղ նստած էին զրուցողները, բացվում էր ամբողջ հովիտը, որը շռայլորեն հեղեղված էր արևով։ Վարված և քաղհանված հատվածները, որոնք հատված էին կարծես այգու ծաղկաթմբեր,
- Ի՞նչ բարդ է ապրել, - ասաց մի մարդ, - այն մարդկանց հետ, ում դու շատ մոտ ճանաչում ես։ Ինքդ քո վրա անզուսպ հեկեկոցից, դժբախտությունները միայն բազմապատկվում են։ Շրջապատիդ հետ նույնն է կատարվում։ Բոլորը պատրաստակամությամբ բողոքում են իրենց արարքներից, բառերից, զգացմունքներից։ Դուրս են թափում իրենց կրքերը։ Թույլ են տալիս իրենց բարկանալ ամենափոքր առիթով։ Բոլորը խիստ համոզված են, որ իրենց մասին հոգ են տանում, իրենց սիրում են ու ներում են։
Առյուծ I-ը, կայսրը և արքան, տնկեց իր նիզակը տափակ բլուրի գագաթին՝
- Այստեղ քաղաք կլինի, և կանվանվի այն Առյուծակերտ։
Եվ ամեն կողմից հողափորներ ու քարտաշներ հավաքվեցին, նախագծեցին փողոցներ և լայնարձակ հրապարակներ ու սկսեցին կառուցել տիրակալի պալատը։
Եկավ ժամանակը երբ բլուրների լանջերին տեղակայված անտառակներում զարկեցին անտառահատների կացինները։ Ամենուր թափված են ճյուղերի կույտեև, դարսակույտով դասավորված են գերաններ։ Եվ քանի որ տերևների կանաչը դեռ նոր էր մշուշել անտառը, ապա ամենուր աչքի են ընկնում հատված կոճղեր և վնասված ծառեր։
- Այս վայրենիներն ուղղակի չեն հանգստանում, - ասաց պոետը՝ Ալենին։
Ամուր փակված պահարանում, աշխարհի աղմուկից հեռու էր անցնում Հատակի Խոզանակների Բարձրագույն Խոհուրդը։ Առաջին հայացքից այս պարոնայք նշանակալի էին նրանով, որ իրենց խոշոր, ամուր գլուխները պահվում են նիհար իրանի վրա, իսկ շատ թե քիչ խիտ մազերը, սպառնալի ուղղված են դեպի երկինք։ Նրանց օրենքը – ամրություն ու անսասանություն։ Բոլոր այդ նշանակալի հատակի խոզանակները կրթություն էին ստացել Հատակի Խոզանակների Բարձրագույն Դպրոցում, ում քաջակորով նշանաբանը, ինչպես մենք գիտենք՝ «Ծառայությունը՝ ամենից առաջ»։
Փոքրիկ աղջիկը, նկատելով, որ հաճելի զբոսանքի պատճառով նա կարող է բաց թողնել իր սիրած լողալու ժամը, միամտորեն ասաց՝
- Միգուցե խնդրենք Աստծուն, որ մակընթացությունն ավելի շու՞տ լինի։
Ես էլ հենց դեմ չէի մարգարե խաղալ և Աստված խոսեց նրա հետ իմ շուրթերով։
Ալենի ընկեր Ժակը նստել ու թխկթխկացնում էր իր կոշկակարի մուրճով – թխկթխկացնում էր ավելի ուժեղ, քան պահանջվում էր։ Պատուհանից այն կողմ կրակում էին թնդանոթներից և ղողանջում էին զանգերը, ֆրանսիացի մարշալ Ֆերդինանդ Ֆոշի (1851 — 1929) հանդիսավոր թաղումն էր, ով առաջին համաշխարհային պատերազմի վերջում, Անտանտայի բանակի գլխավոր հրամանատարն էր եղել։
- Չեմ հասկանում, - ասաց Ժակը, - ինչու են համարում, որ մարշալը, ով ճակատամարտ է հաղթել,
Ալենը մտորում էր, թե ինչ գեղեցիկ է այս առագաստանավը, որը կողքի է թեքվում քամուց և սրընթաց ճեղքում քթով ալիքները։ Քամին փչում և ճկում է նրա առագաստը, իսկ ողնափայտով նա հենվում է ջրի վրա և քամու ճնշման տակ սահում այնտեղ, որտեղ ուղղված է ողնափայտը։ Այդպես, շեղ ընթացքով նա մի փոքր շարժվում է քամուն ընդառաջ, հետո պառկում է մի ուրիշ նավընթացի և այդ ամենը կրկնվում է։ Ստացվում է, որ քամին ինքն իր հետ է պայքարում՝ նրբագեղ հաղթանակ է, որի համար մարդիկ պարտական են ճարպկությանն ու համբերատարությանը։
Ալենը պատրաստվում էր մի կտոր շաքար էլ նետել սուրճի գավաթի մեջ, երբ հանկարծ հայրիկ Գրանդեի ուրվականը բռնեց նրա ձեռքն ու ասաց՝
- Կարիք չկա՝ դու կարող ես չափից ավելի քաղցրացնել։
- Այո, բայց հիմա սուրճն ակնհայտ դառն է, - հակաճառեց Ալենը։