Պարապմունքների ժամանակ նախադպրոցականները սովորում էին նկարչության տարրական հմտություններ։ Ուսուցչուհին զրուցում էր երեխաների հետ, առաջարկում նկարի թեման և մոլբերտի վրա ցույց տալիս, թե ինչպես հաջորդաբար և որակով կատարել աշխատանքը։ Ուսումնական տարվա սկզբին, հետևելով աշակերտներին, ուսուցչուհին նկատեց, որ մի փոքրիկ չի նկարում բոլորի համար տրված թեման, այլ նկարում է այն, ինչն իրեն է հետաքրքրում։ Երեխան լաբիրինթոս էր նկարում։ Ուսուցչուհին որոշեց խոսել նրա հետ։ Մոտենալով երեխային՝ նա հարցրեց.
Հին ջրհորի քարե պատերին հստակ երևում էր հետևյալ արձանագրությունը. «Երեք օրենք ջրի մասին. Ջուրը հագեցնում է ծարավը: Եթե ուզում ես հագեցնել ծարավդ՝ ջո՛ւր խմիր: Ջուր կունենաս՝ կունենաս այն, ինչով կարելի է հագեցնել ծարավը»:
Աշակերտները հերթով գնում էին ջրհորի մոտ՝ ջուր լցնելու, և ամեն մեկը կարդում էր քարին փորագրված տողերը: Եվ ամեն անգամ, նայելով այդ արձանագրությանը, յուրաքանչյուրի մտքով անցնում էր՝
Բակապանն ավլում էր աշնանային թափված տերևները։ Մեկ էլ հանկարծ, չգիտես որտեղից, մի թեթև քամի փչեց, և տերևները, պարելով, պտտվեցին բակապանի շուրջը։ Իրեն ավելով վարպետ զգալով՝ բակապանը որոշեց տերևները մի կույտի մեջ հավաքել, բայց ոչինչ չէր ստացվում։ Քամին ծիծաղում էր նրա վրա, տերևները սահում-փախչում էին նրա ավելից։
Բակ դուրս եկավ մի աղջնակ և տեսավ, թե ինչպես է բակապանն ընկել թափված տերևների հետևից։
Ճանապարհին հանդիպեցին երկու ճամփորդ։ Մեկը գնում էր արևելքից արևմուտք, մյուսը՝ արևմուտքից արևելք։ Դեպի արևելք գնացողը, ողջունելով, հարցրեց դեպի արևմուտք գնացողին.
— Դու գալիս ես այն կողմից, ուր ես եմ գնում, ասա՛ ինձ, ի՞նչ ես տեսել այնտեղ, և ի՞նչ է պատահել քեզ։
Ճամփորդը պատասխանեց.
Հնգամյա փոքրիկը վազեց խոհանոց՝ մոր մոտ, և հիացմունքով ասաց.
— Մայրի՛կ, ես սովորել եմ լուցկի վառել։
— Դե շատ լավ է,— ուրախացավ մայրը։— Ցո՛ւյց տուր, տեսնեմ՝ ինչպես ես սովորել։
Մի անգամ աշակերտները, որոնք եկել էին Ուսուցչի մոտ նրան լսելու, հարցրին.
— Ուսուցի՛չ, պատմի՛ր մեզ Հոգու մասին։
Ուսուցիչը նայեց մրգերով լեցուն մեծ սկուտեղին և, դրանից վերցնելով միայն մի դեղձ, ասաց.
Մի անգամ մի երկրում ապրում էր մի կախարդ։ Արտաքուստ նա մի սովորական մարդ էր։
Պատահեց այնպես, որ նա ստիպված եղավ որոշ ժամանակով հեռանալ այդ վայրից։ Նա իր կախարդական հանդերձները շորերը թողեց ճանապարհի մոտ ու գնաց։
Այդ ճանապարհով անցնում էր մի զինվոր։ Տեսավ, որ գեղեցիկ շորեր են ընկած։
Մի հարուստ մարդ մահացու հիվանդացավ։ Եվ երբ նա հոգեվարքի մեջ էր, նրա անկողնու մոտ հավաքվել էին բազմաթիվ հարազատներ ու զավակներ, որոնք սպասում էին կտակին։ Երբ մեռնողն իր վերջին շունչն էր փչում, նրան հարցրին, թե ինչ ունի ասելու իր մոտ հավաքվածներին։ Մեռնողն ասաց.
— Զավակներ մի՛ բերեք աշխարհ, որպեսզի չբազմապատկեք աղքատությունը,— և կնքեց իր մահկանացուն։
Ճանապարհով մի ճամփորդ էր գնում, հոգնեց ու նստեց հանգստանալու։ Իր կապոցը քանդելիս ճամփորդը չէր կարող չնկատել ճանապարհով վազող մի մարդու։ Ճամփորդը շատ զարմացավ՝ տեսնելով, թե որքան արագ է վազում այդ մարդը։ Քրտինքը վտակներով հոսում էր նրա դեմքով։
— Է՜յ, մա՛րդ,ո՞ւր ես վազում, ումի՞ց ես փախչում,— ճամփորդը ձայն տվեց փախստականին։
Մայրն ու նրա հնգամյա որդին բակով տուն էին գնում։ Մեկ էլ հանկարծ մի մեծ ճպուռ թռչելիս պատահաբար բախվեց տղային, դիպավ նրա ուսին ու անշնչացած ընկավ գետնին։ Փոքրիկը շտապեց օգնության հասնել ճպուռին։ Վերցրեց ձեռքը, շրջեց թաթիկները դեպի վեր ու մատով սկսեց սեղմել ճպուռի թաթիկները։
— Այդ ի՞նչ ես անում,— հարցրեց մայրը։
Մի մարդ կին ուներ։ Եվ հենց որ կինը որևէ բանում մեղավոր էր լինում ամուսնու առջև, նա ստիպում էր կնոջը հող ուտել։
Ու ողջ կյանքի ընթացքում կինն այնքան հող կերավ, որ նրա արգանդից (որովայնից) սկսեց ծառ աճել։ Եվ ծառը մեծացավ՝ դառնալով բարձր, սլացիկ ու այնքան շքեղ, որ նրա ճյուղերն ու տերևները ծածկում էին երկինքը։
Տեղի ունեցավ պատանի նկարչուհու ստեղծագործական աշխատանքների փոքրիկ ցուցահանդես։ Աղջիկը ներկայացնում էր իր գործերը՝ դրանք ուղեկցելով սեփական հորինվածքի բանաստեղծություններով։ Տաղանդավոր նկարչուհուն մոտեցավ մի երիտասարդ լրագրողուհի և սկսեց հարցեր տալ նրա ստեղծագործական պլանների մասին։ Լրագրողուհին տվեց վերջին հարցը.
— Իսկ դու ունե՞ս որևէ երազանք։
Բանտում կալանավոր հիվանդացավ ու սկսեց մահանալ։
— Եղբայրներ, — խոսում է ցածրաձայն, — ասեք, որ հոգևորական գա ինձ մոտ, կմահանամ շուտով։
Ինչ-որ մեկը անհանգստացավ, գնաց հերթապահին ասելու, թե բանտախցում մարդ է մահանում, հոգևորական է կանչում։
Տարեկից եղբայրները տուն եկան բակից կեղտոտ և ճղված տաբաթներով։ Մայրը ախ քաշեց՝
— Սարսափելի է։ Ի՞նչ էիք անում, որտե՞ղ էիք։
— Գող-ոստիկան էինք խաղում, — հոգնածությունից ընկնելով պատասխանեցին որդիները։
— Հայրիկ, տես թե ինչ տեսք ունեն, սա պետք է դադարեցնել, — հուսահատ ասաց մայրը։
Մի աղջիկ հնարավորություն չուներ երաժշտություն սովորել արհեստավարժ ուսուցիչների մոտ։ Նա ամեն անգամ, իր կամքով նստում էր դաշնամուրի առջև, երբ նրան այդ հնարավորությունը ընձեռնվում էր, ու սովորում էր նվագել, ականջ դնելով հրաշագեղ հնչյուններին։
Մի անգամ աղջկա ընկերուհին ուշադրություն դարձրեց այն բանին թե ինչպես է վերջինս նվագում ու ասաց՝
Երկու պրոֆեսոր ափ իջան ձկնորսություն անելու կղզիներից մեկի վրա։ Հանգստից ու ձկնորսությունից գոհ, նրանք խաղաղ զրուցում էին։
— Եվ ամեն դեպքում կոլեգա, ինձ ձեր տեսությունը ամբողջովին հասկանալի չէ, — սկսեց առաջինը։
— Թույլ տվեք, ես ավելի հասկանալի հիմա կշարադրեմ։
Ապրում էին երկու մարդ հարևանությամբ։ Մեկը քահանա էր, իսկ մյուսը՝ դահիճ։ Նրանք հանդիպում էին միայն այն ժամանակ, երբ մահապատիժ էր իրականացվում։ Քահանան խոստովանություն էր տալիս մարդուն մահապատժից առաջ, իսկ դահիճը բարձրացնում էր այդ մարդուն մահակոճղի վրա ու դատավճիռն ի կատար ածում։ Քահանան երբեք չէր տեսնում դահճի դեմքը, որովհետև վերջինիս գլուխը, մահապատժի ժամանակ ծածկված էր դիմակ-գլխարկով։
Մի ունևոր մարդ իր տանը խնջույք կազմակերպեց, որին հրավիրեց ընտրյալ հյուրերի։ Այդ ժամանակ գյուղ էր ժամանել Ուսուցիչն իր աշակերտների հետ։ Տանտերը խնջույքի հրավիրեց նաև Ուսուցչին, որպես հարգված մարդու։ Խնջույքի տերը ուզեցավ, որ Ուսուցիչը նստի իր կողքին, սեղանի գլխավերևում, բայց Ուսուցիչը շնորհակալություն հայտնելով տանտիրոջը, հրաժարվեց, նախընտրելով լինել իր աշակերտների ու այն մարդկանց կողքին, ով ցանկություն ուներ խոսել Ուսուցչի հետ։ Այդ պատճառով էլ տանտերը թողեց ամեն բան այնպես, ինչպես կար։
Երկու մարդ, իրենց անզգուշության պատճառով, ընկան փոսը։ Փոսից դուրս գալու անհաջող փորձերից հետո, հուսահատությամբ գոռացին՝
— Օգնեցե՜ք, օգնեցե՜ք։
Գոռոցի վրա փոսին մոտեցավ մի մարդ ու հարցրեց՝
Փոքրիկը նոր էր սովորել կարդալ ու դրանից մեծ բավականություն էր ստանում։ Մի անգամ կարդալով կենդանիների կերի փաթեթավորման վրա՝ «Կեր, զգայուն մարսողություն ունեցող կատուների համար», նա հարցրեց մորը՝
— Իսկ ի՞նչ բան է զգայուն մարսողություն։
